Panteon w Rzymie

pantheon_panorama_rome_-_5

Nie ma w Rzymie lepiej zachowanej antycznej budowli niż Panteon. Nie oznacza to jednak, że świątynia będąca od 608 r. chrześcijańskim kościołem, dotrwała do naszych czasów w stanie nienaruszonym. W 663 r. cesarz bizantyjski Konstans II zerwał z jej dachu pozłacane mosiężne płyty, w średniowieczu zdarto marmury, które okrywały zewnętrzne ściany budowli, a w 1625 r. papież Urban VIII usunął m.in. podtrzymujące dach portyku brązowe belki i dał w ich miejsce drewniane. To tylko najistotniejsze straty jakie poniosła budowla. Najważniejsze jednak, że do naszych czasów dotrwało to, co czyni ją wyjątkową – betonowa kopuła o średnicy 43,3 m.

Jej piękno najłatwiej docenić, gdy wejdzie się do środka niepozornego z zewnątrz Panteonu. Oczom zwiedzającego ukazują się bogate ściany, nad którym wznosi się pokryta kasetonami kopuła. Zmniejszają się one ku górze, by podkreślić perspektywę budowli. Prowadzą tym samym oczy zwiedzającego ku znajdującemu się 43,3 m nad podłogą dziewięciometrowemu otworowi (oculus), przez który wpada do wnętrza światło.

pantheon_panorama_rome_-_6

Panteon zbudowano w latach 20. II wieku n.e. na polecenie cesarza Hadriana. Stanął w miejscu starszej świątyni, którą zniszczyły pożary. Pamiątką tej pierwszej świątyni jest napis widoczny nad portykiem M AGRIPPA L F COS TERTIVM FECIT, co należy czytać M(arcus) Agrippa L(ucii)F(ilius) CO(n)S(ul) TERTIVM FECIT (Zbudowana przez Marka Agryppę syna Lucjusza, konsula po raz trzeci). Agryppa, wielki przyjaciel cesarza Oktawiana Augusta, postawił pierwszy Panteon w latach 27-25 p.n.e. Była to jednak zwykła prostokątna konstrukcja. Dopiero Hadrian przemienił tę świątynię wszystkich bogów (gr. pantheon) w prawdziwy cud architektury i inżynierii.

Z punktu widzenia architekta i inżyniera postawienie takiej budowli jest bowiem dużo trudniejsze niż piramidy Cheopsa, czy choćby zwykłej antycznej świątyni, i wymaga zdecydowanie większej wiedzy. Łatwo bowiem (choć to bardzo pracochłonne) stworzyć budowlę kładąc jedną na drugiej coraz mniejsze warstwy kamiennych bloków o masie 2,5 t. Dużo bardziej skomplikowanym zadaniem jest przykrycie budynku z wnętrzem o średnicy ponad 43 m i wysokości ponad 21 m, jednolitą kopułą o wadze kilku tysięcy ton, tak by wytrzymał stulecia.

pantheon_rome-the_dome

Kopuła Panteonu górująca nad sąsiednimi budynkami.

Nieznani nam z imienia rzymscy architekci spisali się bez zarzutu. Nie dość, że stworzyli wystarczająco mocne mury, to jeszcze genialnymi trikami znacznie zmniejszyli masę kopuły. Po pierwsze dodawali do betonu różne materiały. Na samym dole kopuły, gdzie musiała być najmocniejsza, były to trawertyn i tuf. W jej środkowej części – tłuczona cegła i tuf, a na samej górze jedynie leciutki pumeks. Po drugie ściany kopuły u jej dołu mają ponad 6 metrów grubości, a następnie „chudną” ku górze. Swoje zrobiły też kasetony, które odjęły kopule wiele zbędnego betonu, jednocześnie ją zdobiąc. Dzięki tym posunięciom dach waży „tylko” 4500 t, a wytrzymałość całej konstrukcji jest godna podziwu.

panteon-minerva1

Panteon widziany od tyłu. Na pierwszym planie słoń z obeliskiem wedle pomysłu Berniniego oraz dłut Ferrary i anonimowych starożytnych Egipcjan

W renesansie chowano w Panteonie znane osobistości. Najsłynniejszą z nich jest malarz Rafael Santi.

Na koniec polecam jeszcze rzut oka z góry i przekrój.

Zdjęcia pierwsze i drugie na licencji Creative Commons. Autor: Maros Mraz. Zdjęcie trzecie na licencji Creative Commons. Autor: Anthony Majanlahti. Ostatnie zdjęcie jest w domenie publicznej.